باشند و قاطرها اسباب و ادوات لازمه ما را بردارند . روز پنجم سپتامبر پيش از طلوع آفتاب روانه شديم و بيشتر از سه ساعت بىدرنگ راه رفتيم . مسافت ما بين كوه و ده ، چنانچه گفتيم به قدر ربع فرسخ بود . در تمام اين مسافت ، مواد سيّاله محترقه كه از كوه بيرون ريخته و بعد سرد و منجمد گرديده ، فراوان بود . اجسامى بودند تيره و سياه ثقيل و مخلوط و مشوب « 2 » به سنگهاى كبود رنگ كه از آتش بسيار كم ، تغييرى در آن سنگها داده شده بود . چون به قدر نصف فرسخ « 3 » طى مسافت كرديم ، قليلى به طرف راست متمايل شديم ، به زمين ولكانيك بسيار سرخ رنگ رسيديم . در اينجا نيز سنگهاى مشابه آنچه در جلگه بود ، ديديم . چون قدرى بالا رفتيم گياه « راوند » « 4 » ديديم . اين گياه را در امراض حارّه به‌كار برند و « ريباس » گويند و بخورند . اين اول چيزى بود كه در كرمانشاهان به ما دادند . آن را پخته و مىخورند و پوست نازك آن را قبل از استعمال مىگيرند . چيزى بسيار خوش طعم است ، كمى ترشى دارد و بسيار تبريد « 5 » مىكند . با شكر و عسل و دوشاب مربّا ترتيب دهند و در تمام سال نگهدارى كنند . در جهات جنوبى ايران ، چنين [ بزرگ ] يافت نشود و در آنجا بسيار ريز باشد . از قرارى كه به ما گفتند ، در اواخر و اوايل ماه مه ، گل كند و هميشه از جايى كه برف رفت ، يك ماه بعد سبز شود و گل دهد . اكنون كه ديديم تخم كرده بود ، بسيارى از تخم آن چيديم كه در باغ نباتات كاشته و سبز گردد . چون به قدر ثلثى از كوه بالا رفتيم ، به جهت استراحت مكث كرديم . دور اين محل سنگهاى عظيم مخمس الشكل با اضلاع ضخيم [ سنگ ] « دوريت » [ بازالت ] ديديم . در روى آنها ، ديگر آثار ولكانيك نديديم . مساحتى بسيار وسيع و ممتد به‌نظر آمد كه در اين‌جا آبهايى روان بود ، گياههاى فراوان داشت . « ازنب » و « رجل الجراد » « 6 » كه در فصل سوم ذكرى از آن رفت ، در اين‌جا ديده و از تخمش به قدر كفايت چيديم و دو قسم از آن ديديم كه ميوهء درشت و گرد و املس « 7 » داشت و ميوه ديگرى پيكانى بود ؛ گياههاى مختلف از انواع متفاوت‌تر ديده و چيده شد .

--> ( 2 ) . مشوب - آميخته ( 3 ) . در فصل گذشته مؤلف مسافت ما بين تجريش و البرز را « ثمن فرسخ » ذكر كرده بود . ( 4 ) . Rheum ribes ( 5 ) . تبريد - خنكى آوردن ، خنك كردن ( 6 ) . منظور دو نوع گل از خانواده Nepta Longiflora است . ( 7 ) . املس - ساده ، نرم